Genetische ziekten zijn niet onoverwinnelijk

Elke dag ontdekt de wetenschappelijke gemeenschap nieuwe benaderingen om aangeboren ziekten te bestrijden. Er wordt een Belgisch initiatief opgezet om een innovatieve aanpak te ontwikkelen die een belangrijke bijdrage zal leveren aan deze doelstelling.

Tot voor kort konden mensen met een genetische ziekte weinig meer doen dan proberen de symptomen te verlichten met palliatieve behandelingen. Voor veel mensen is geboren worden met een genetische aandoening een lot dat weinig hoop biedt op een effectieve bestrijding van de voortgang van de ziekte.

Het Marfan syndroom is een zeldzame genetische aandoening. Het wordt veroorzaakt door een willekeurige mutatie in het gen dat verantwoordelijk is voor de aanmaak van fibrilline. Fibrilline is een belangrijk bestanddeel van bindweefsel ; het fungeert als lijm tussen cellen en geeft vorm en stevigheid aan het lichaamsweefsel. Deze mutatie leidt over het algemeen tot een te snelle groei van het skelet, gezichtsproblemen, ademhalingsproblemen en progressieve degeneratie van het hart.

Verschillende gerenommeerde onderzoeksteams werken over de hele wereld om te begrijpen waarom de gevolgen van het Marfan syndroom zo verschillen van persoon tot persoon : terwijl sommige mensen ernstig zijn aangedaan, hebben anderen weinig symptomen.

De ontdekking van deze heilige graal voor het Marfan syndroom biedt een realistisch vooruitzicht op verbetering van het leven van miljoenen mensen die aan deze genetische ziekte lijden.

Maar wat is er zo speciaal aan deze aanpak ?

De sleutel tot het ontsluiten van dit potentieel is de recente doorbraak in het begrijpen van het menselijk genoom – de complexe relaties tussen de miljoenen genen die elk individu draagt en die grotendeels het gedrag van ieders lichaam bepalen.

Onderzoekers intensiveren nu hun nieuwe vermogen om ” zie in het genoom. Door wetenschap te combineren met krachtige computerprogramma’s kunnen ze nu met ongekende duidelijkheid vaststellen welke genetische mutaties het vaakst een genetische ziekte veroorzaken.

Dankzij traditionele genetische hulpmiddelen zijn er al meer dan 3000 verschillende mutaties waargenomen bij Marfanpatiënten. De locatie en het type mutatie kunnen in sommige gevallen een indicatie geven van de ernst van de ziekte.

Het belang van de nieuwe benadering van menselijke genomica is het potentieel om licht te werpen op de vraag waarom een identieke mutatie (bijvoorbeeld aanwezig in verschillende leden van dezelfde familie) individuen niet op dezelfde manier beïnvloedt.

Hoe ga je in de tegenaanval op ?

Nieuwe genomische instrumenten en Big Data hebben het mogelijk gemaakt om te ontdekken dat sommige individuen geen last hebben van de gevolgen van een genetische ziekte, ook al zijn ze drager van een kenmerkende genetische mutatie die wordt beschouwd als de oorzaak van de ziekte.

Deze mensen zijn blijkbaar immuun. Terwijl alles erop wijst dat ze een genetische ziekte hebben, compenseert iets anders in hun genetische make-up – d.w.z. in hun genoom – het falen van het pathogene gen dat ze dragen. Een of meer andere genen wijzigen de schadelijke effecten van de pathogene mutatie en herstellen hun fysiologische functie tot een normaal evenwicht. De wetenschap heeft een term bedacht om deze modificerende genen te beschrijven : ” superheldengenen .

Nieuwe kansen

Deze ontdekking opende de deur naar een hele nieuwe wereld van mogelijkheden.

Het was al mogelijk om genetica te gebruiken om de mutatie te identificeren die een genetische ziekte veroorzaakt. Maar terwijl genomica het nu mogelijk maakt om „genetische” ziekten te identificeren, is het ook mogelijk om „genetische” ziekten te identificeren. superhero genen „, die het effect van pathogene genen neutraliseren of tegengaan, kan deze kennis worden gebruikt om de behandeling van andere patiënten te verbeteren.

Op de langere termijn zou deze aanpak een revolutie teweeg kunnen brengen in de behandeling van een groot aantal genetische ziekten die het leven van honderdduizenden, zo niet miljoenen mensen in Europa en de rest van de wereld beperken.

Wat gebeurt er om vooruitgang te boeken ?

Eind 2017 ging in België een innovatief project van start om het potentieel van deze hypothese te benutten.

Het project is het geesteskind van de ouders van Aurélien, een tweeënhalfjarige met de ziekte van Marfan. Ondergedompeld in de wetenschappelijke literatuur over deze ziekte ontdekten ze het potentieel van genomics in de behandeling van genetische ziekten. Na talloze discussies en ontmoetingen met onderzoekers van over de hele wereld besloten Romain en Ludivine de ” 101 Genomes Foundation ” op te richten om een innovatief idee  te ondersteunen: het opzetten van een database die genomische gegevens combineert met gegevens over de fysieke conditie van Marfan-patiënten.

Eenmaal voltooid zou de database kunnen leiden tot twee enorme wetenschappelijke doorbraken. Ten eerste zou dit het mogelijk maken om de ” superheldengenen die bepaalde mensen beschermen tegen de negatieve gevolgen van een pathogene mutatie die verantwoordelijk is voor het Marfan syndroom. Ten tweede zou dit het mogelijk maken om nieuwe therapieën te ontwikkelen om de effecten van de genen van ” superheroes ” na te bootsen en zo de behandeling van mensen met het Marfan syndroom te personaliseren.

Het idee wekt groeiende belangstelling in de wetenschappelijke gemeenschap die gespecialiseerd is in het Marfan syndroom. Toonaangevende onderzoekers in België en Frankrijk hebben een wetenschappelijk comité gevormd bestaande uit de professoren Anne De Paepe, Julie De Backer, Paul Coucke, Marjolijn Renard (UZGENT), Bart Loeys en Aline Verstraeten (UZA), Guillaume Jondeau en Catherine Boileau (Hôpital Bichat) en dokter Guillaume Smits (HUDERF).

Deze onderzoekers kwamen samen om de beste strategieën te bepalen voor het opzetten van dit dataplatform en voor het verzamelen en analyseren van patiëntgegevens. De onderzoeksteams zijn er klaar voor.

Volgende stap : het budget samenstellen

Om dit veelbelovende en opwindende idee tot bloei te brengen, blijft er nog een uitdaging over: : 1 miljoen euro inzamelen om de database de komende tien jaar op te zetten en te onderhouden. Dit budget dekt de kosten voor het sequencen van patiënten en voor het opslaan en beschikbaar maken van de gegevens, zodat wetenschappers vooruitgang kunnen boeken in hun onderzoek en hun inspanningen om deze beroemde genen van ” superheroes ” te ontdekken en zo de behandeling van genetische ziekten beter te richten.

Hoe helpt dit initiatief de zaak van Marfanpatiënten ?

Statistisch wordt geschat dat één op de vijfduizend mensen aan de ziekte van Marfan lijdt. In België zijn ongeveer 2.000 mensen getroffen. Wereldwijd lijden bijna 2 miljoen mensen aan het Marfan syndroom.

Daarnaast zou de F101G database gebruikt kunnen worden om een methodologie te ontwikkelen die toepasbaar is op andere genetische syndromen. De F101G kan dus gezien worden als een pilootproject met een enorm potentieel : het leven van de 700.000 patiënten met een zeldzame ziekte in België, 30 miljoen in Europa en 350 miljoen patiënten wereldwijd verbeteren.

Dit project is daarom een bron van hoop voor mensen met het Marfan syndroom en mogelijk ook voor mensen met andere zeldzame ziekten.

In maart 2018 kende RaDiOrg – de koepelvereniging die het grootste deel van de Belgische patiëntenorganisaties voor zeldzame ziekten samenbrengt – F101G de Edelweissprijs toe als erkenning voor een unieke bijdrage aan een netwerk voor zeldzame ziekten.

Hoe kun je het F101G Foundation project  steunen?

Ga voor meer informatie over het Marfan syndroom naar : https: //www.marfan.org/.

Ga voor meer informatie over F101G naar : f101g.org.

Als u een donatie wilt doen en wilt bijdragen aan de ontdekking van de ” superhero genen ” die sommige mensen beschermen tegen de gevolgen van het Marfan syndroom, dan kunt u dit doen via de Koning Boudewijnstichting. Alle donaties zijn aftrekbaar van de belasting.

Peter O’Donnell[1] en Alisa Herrero[2].

[1]       Peter O’Donell, journalist.

[2]       Mevrouw Alisa Herrero MSc Ontwikkelingsstudies, Master in Politieke Wetenschappen, Adviseur.